فهرست مطالب۶ بخش
  1. ساتوشی دقیقاً چیست؟
  2. چرا اسمش ساتوشی است؟
  3. واحدهای دیگر بیت‌کوین: میلی‌بیت‌کوین، بیت و میلی‌ساتوشی
  4. ساتوشی را چطور به تومان حساب کنیم؟
  5. سه جایی که با ساتوشی سروکار دارید
  6. خرید تکه‌ای از بیت‌کوین
  7. کارمزد شبکه: ساتوشی بر وی‌بایت
  8. لایتنینگ و میلی‌ساتوشی
  9. اشتباه‌های رایج با واحدهای بیت‌کوین
  10. یک صفر کم یا زیاد
  11. فرستادن مبلغ خیلی کم روی شبکه اصلی
  12. نگاه نکردن به شبکه برداشت
  13. خرید و برداشت ساتوشی در سواپ‌ولت

ساتوشی (Satoshi) کوچک‌ترین واحد بیت‌کوین است. هر بیت‌کوین ۱۰۰ میلیون ساتوشی است و هر ساتوشی ۰٫۰۰۰۰۰۰۰۱ بیت‌کوین. ساتوشی رمزارز جدایی نیست؛ همان بیت‌کوین است که با واحدی کوچک‌تر شمرده می‌شود، همان‌طور که پول را می‌شود به تومان یا به ریال شمرد. در خود کد بیت‌کوین هم همه مبلغ‌ها به ساتوشی ثبت می‌شوند و «۰٫۰۰۵ بیت‌کوین» فقط شکل دیگری از نوشتن ۵۰۰ هزار ساتوشی است.

ساعت ۱ بامداد ۱۸ مهر ۱۴۰۵، با قیمتی که سواپ‌ولت برای بیت‌کوین نشان می‌داد، هر ساتوشی حدود ۲۲۱ تومان می‌ارزید. پس برای داشتن بیت‌کوین لازم نیست یک واحد کامل بخرید؛ با چند صد هزار تومان هم چند صد یا چند هزار ساتوشی به دست می‌آورید. فقط باید حساب صفرها را داشته باشید، چون در مبلغ‌های کوچک بیت‌کوین یک صفر کم یا زیاد یعنی ده برابر اختلاف.

ساتوشی دقیقاً چیست؟

ما بیت‌کوین را عددی با هشت رقم اعشار می‌بینیم، ولی شبکه بیت‌کوین اصلاً اعشار نمی‌شناسد. در کد Bitcoin Core، نرم‌افزار اصلی شبکه، هر مبلغ به شکل یک عدد صحیح ساتوشی نگه داشته می‌شود و یک بیت‌کوین دقیقاً ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ساتوشی تعریف شده است. کیف پول‌ها و صرافی‌ها همین عدد را بر ۱۰۰ میلیون تقسیم می‌کنند و به شکل BTC نشانتان می‌دهند.

نتیجه‌اش این است که روی بلاک‌چین بیت‌کوین مبلغی کمتر از یک ساتوشی ثبت نمی‌شود. نیم ساتوشی وجود ندارد، همان‌طور که در حساب بانکی نیم ریال ندارید. چند عدد آشنای بیت‌کوین وقتی به ساتوشی نوشته شوند این شکلی‌اند:

  • پاداش هر بلاک تازه بعد از آخرین هاوینگ ۳٫۱۲۵ بیت‌کوین است؛ یعنی ۳۱۲٬۵۰۰٬۰۰۰ ساتوشی.
  • چون پاداش با ساتوشی کامل حساب می‌شود، در هر هاوینگ کسرهای کمتر از یک ساتوشی دور ریخته می‌شوند. برای همین سقف واقعی بیت‌کوین کمی کمتر از ۲۱ میلیون است: حدود ۲۰٬۹۹۹٬۹۹۹٫۹۷۶۹ بیت‌کوین، یعنی ۲٬۰۹۹٬۹۹۹٬۹۹۷٬۶۹۰٬۰۰۰ ساتوشی.
  • پاداش بلاک بعد از سی‌ودومین هاوینگ به یک ساتوشی می‌رسد و در هاوینگ بعدی صفر می‌شود.

اینکه هاوینگ چیست و چه زمانی اتفاق می‌افتد را در هاوینگ بیت‌کوین چیست توضیح داده‌ایم.

چرا اسمش ساتوشی است؟

اسم این واحد از ساتوشی ناکاموتو (Satoshi Nakamoto) آمده است؛ اسم مستعار فرد یا گروهی که بیت‌کوین را ساخت و هویتش هنوز معلوم نیست. تقسیم هر بیت‌کوین به ۱۰۰ میلیون واحد را خود او در کد گذاشته بود، ولی اسم «ساتوشی» را کاربران بعدها روی این واحد گذاشتند. ۲۱ بهمن ۱۳۸۹ کاربری با نام ribuck در انجمن bitcointalk پیشنهاد کرد به یک‌صدمیلیونیم بیت‌کوین «ساتوشی» بگویند و این اسم جا افتاد.

اگر تازه با رمزارزها آشنا شده‌اید، پیش از ادامه رمزارز چیست و بیت‌کوین چیست را بخوانید.

واحدهای دیگر بیت‌کوین: میلی‌بیت‌کوین، بیت و میلی‌ساتوشی

ساتوشی تنها واحد کوچک‌تر از بیت‌کوین نیست. این جدول واحدهایی را نشان می‌دهد که احتمالاً جایی به آن‌ها برمی‌خورید:

واحد

به بیت‌کوین

به ساتوشی

کجا می‌بینیدش

بیت‌کوین (BTC)

۱

۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰

قیمت و موجودی در صرافی‌ها

میلی‌بیت‌کوین (mBTC)

۰٫۰۰۱

۱۰۰٬۰۰۰

گزینه نمایش در Bitcoin Core و بعضی کیف پول‌ها

میکروبیت‌کوین یا «بیت» (μBTC)

۰٫۰۰۰۰۰۱

۱۰۰

گزینه «bits» در Bitcoin Core

ساتوشی (sat)

۰٫۰۰۰۰۰۰۰۱

۱

کارمزد شبکه، لایتنینگ و ثبت مبلغ روی بلاک‌چین

میلی‌ساتوشی (msat)

۰٫۰۰۰۰۰۰۰۰۰۰۱

۰٫۰۰۱

فقط داخل شبکه لایتنینگ

میلی‌بیت‌کوین و میکروبیت‌کوین همان پیشوندهای آشنای میلی‌متر و میکرومتر را دارند. به میکروبیت‌کوین «بیت» (bit) هم می‌گویند. سندهایی را که برای تغییر یا استاندارد کردن چیزی در بیت‌کوین می‌نویسند BIP (پیشنهاد بهبود بیت‌کوین) می‌نامند و در BIP 176، که ۲۱ آذر ۱۳۹۶ ثبت شد، پیشنهاد شده همین اسم استاندارد ۱۰۰ ساتوشی باشد. نرم‌افزار Bitcoin Core هم در تنظیماتش چهار گزینه دارد و مبلغ‌ها را به انتخاب شما به BTC، mBTC، بیت یا ساتوشی نشان می‌دهد.

در عمل بیشتر با دو تا از این‌ها سروکار دارید: صرافی‌ها معمولاً قیمت و موجودی را به BTC نشان می‌دهند و کیف پول‌های شخصی کارمزد شبکه را به ساتوشی.

ساتوشی را چطور به تومان حساب کنیم؟

دو قاعده کافی است:

  • بیت‌کوین به ساتوشی: عدد را در ۱۰۰ میلیون ضرب کنید؛ یعنی ممیز را هشت رقم به راست ببرید. ۰٫۰۰۲۵ بیت‌کوین می‌شود ۲۵۰٬۰۰۰ ساتوشی.
  • ارزش یک ساتوشی به تومان: قیمت یک بیت‌کوین به تومان را بر ۱۰۰ میلیون تقسیم کنید؛ یعنی هشت رقم آخرش را بردارید. اگر بیت‌کوین ۲۲ میلیارد تومان باشد، هر ساتوشی ۲۲۰ تومان است.

جدول زیر همین حساب را با قیمت یک لحظه مشخص نشان می‌دهد. ساعت ۱ بامداد ۱۸ مهر ۱۴۰۵، سواپ‌ولت قیمت هر بیت‌کوین را ۲۲٬۰۶۶٬۴۶۹٬۸۴۴ تومان (حدود ۸۲٬۵۶۴ دلار) نشان می‌داد:

بیت‌کوین

ساتوشی

ارزش در آن لحظه (تومان)

۱

۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰

۲۲٬۰۶۶٬۴۶۹٬۸۴۴

۰٫۱

۱۰٬۰۰۰٬۰۰۰

۲٬۲۰۶٬۶۴۶٬۹۸۴

۰٫۰۱

۱٬۰۰۰٬۰۰۰

۲۲۰٬۶۶۴٬۶۹۸

۰٫۰۰۱

۱۰۰٬۰۰۰

۲۲٬۰۶۶٬۴۷۰

۰٫۰۰۰۱

۱۰٬۰۰۰

۲٬۲۰۶٬۶۴۷

۰٫۰۰۰۰۱

۱٬۰۰۰

۲۲۰٬۶۶۵

۰٫۰۰۰۰۰۱

۱۰۰

۲۲٬۰۶۶

۰٫۰۰۰۰۰۰۰۱

۱

۲۲۱

این عددها فقط مال همان لحظه‌اند و برای نشان دادن روش حساب آمده‌اند. قیمت بیت‌کوین مدام عوض می‌شود؛ قیمت امروز را در صفحه خرید بیت‌کوین سواپ‌ولت ببینید. مبلغی که موقع خرید یا فروش واقعاً می‌پردازید یا می‌گیرید، کارمزد معامله را هم دارد که در صفحه کارمزدها آمده است.

از آن طرف هم می‌شود حساب کرد. با همان قیمت و پیش از کسر کارمزد، ۱۰۰ هزار تومان حدود ۴۵۳ ساتوشی می‌شد، ۱ میلیون تومان حدود ۴٬۵۳۲ ساتوشی و ۱۰ میلیون تومان حدود ۴۵٬۳۱۸ ساتوشی، یعنی ۰٫۰۰۰۴۵۳۱۸ بیت‌کوین. هر ۱ دلار هم حدود ۱٬۲۱۱ ساتوشی بود.

سه جایی که با ساتوشی سروکار دارید

خرید تکه‌ای از بیت‌کوین

خیلی‌ها قیمت یک بیت‌کوین کامل را می‌بینند و فکر می‌کنند بیت‌کوین برایشان زیادی گران است. در BIP 176 هم یکی از فایده‌های واحد «بیت» همین آمده است: کم کردن وسوسه داشتن «یک بیت‌کوین کامل». سود و زیان شما به درصد تغییر قیمت بستگی دارد، نه به تعداد واحدها. ۱۰ هزار ساتوشی دقیقاً به همان نسبتی بالا و پایین می‌رود که یک بیت‌کوین کامل. اگر می‌خواهید کم‌کم و در چند نوبت بیت‌کوین بخرید، روش خرید پله‌ای یا DCA را هم ببینید.

کارمزد شبکه: ساتوشی بر وی‌بایت

کارمزد تراکنش بیت‌کوین به مبلغ ربطی ندارد، بلکه به حجم داده‌ای بستگی دارد که تراکنش در بلاک می‌گیرد. این حجم را با «وی‌بایت» (vbyte) می‌سنجند و نرخ کارمزد را با «ساتوشی بر وی‌بایت» (sat/vB). کارمزد کل از ضرب حجم تراکنش در این نرخ به دست می‌آید.

یک نمونه واقعی: ساعت ۱ بامداد ۱۸ مهر ۱۴۰۵، سایت mempool.space برای رسیدن تراکنش به بلاک بعدی ۵ ساتوشی بر وی‌بایت و برای تراکنش‌های بی‌عجله ۲ ساتوشی بر وی‌بایت پیشنهاد می‌داد. یک تراکنش معمولی از آدرس `bc1q` با یک ورودی و دو خروجی حدود ۱۴۰ وی‌بایت جا می‌گیرد:

نرخ کارمزد

کارمزد کل

معادل تومانی در همان لحظه

۵ ساتوشی بر وی‌بایت (بلاک بعدی)

۷۰۰ ساتوشی

حدود ۱۵۴ هزار تومان

۲ ساتوشی بر وی‌بایت (بی‌عجله)

۲۸۰ ساتوشی

حدود ۶۲ هزار تومان

وقتی شبکه شلوغ می‌شود، این نرخ‌ها ممکن است چند برابر شوند. چیزی که همیشه درست می‌ماند این است که «۵ ساتوشی بر وی‌بایت» با «۵ ساتوشی کارمزد» خیلی فرق دارد. اینکه نرخ کارمزد از کجا می‌آید را در کارمزد شبکه ارز دیجیتال توضیح داده‌ایم. وقتی از صرافی برداشت می‌کنید، معمولاً خود صرافی این حساب را انجام می‌دهد و کارمزدی ثابت به بیت‌کوین از شما می‌گیرد.

لایتنینگ و میلی‌ساتوشی

لایتنینگ (Lightning) لایه‌ای روی بیت‌کوین برای پرداخت‌های کوچک و سریع است و در راهنمای بیت‌کوین کوتاه معرفی‌اش کرده‌ایم. پروتکل لایتنینگ مبلغ پرداخت‌ها را از ساتوشی هم ریزتر حساب می‌کند: با میلی‌ساتوشی، یعنی یک‌هزارم ساتوشی (BOLT 11). ولی وقتی کانال لایتنینگ بسته می‌شود و حساب نهایی روی بلاک‌چین اصلی می‌رود، باز فقط ساتوشی کامل ثبت می‌شود.

فاکتور لایتنینگ (invoice) را هم باید درست خواند. فاکتور لایتنینگ روی شبکه اصلی بیت‌کوین با `lnbc` شروع می‌شود و درست بعد از آن مبلغ می‌آید. ولی واحد این مبلغ بیت‌کوین است، نه ساتوشی، و حرفی که بعد از عدد می‌آید ضریبش را نشان می‌دهد:

  • `m` یعنی یک‌هزارم (میلی)
  • `u` یعنی یک‌میلیونیم (میکرو)
  • `n` یعنی یک‌میلیاردم (نانو)
  • `p` یعنی یک‌تریلیونیم (پیکو)

مثلاً فاکتوری که با `lnbc2500u` شروع می‌شود، ۲٬۵۰۰ میکروبیت‌کوین می‌خواهد؛ یعنی ۰٫۰۰۲۵ بیت‌کوین یا ۲۵۰٬۰۰۰ ساتوشی، نه ۲٬۵۰۰ ساتوشی. با قیمت ۱۸ مهر این مبلغ حدود ۵۵ میلیون تومان بود. کیف پول لایتنینگ فاکتور را می‌خواند و مبلغ را نشانتان می‌دهد؛ همان عدد را پیش از پرداخت با چیزی که انتظار دارید مقایسه کنید.

اشتباه‌های رایج با واحدهای بیت‌کوین

یک صفر کم یا زیاد

وقتی قیمت بیت‌کوین بالاست، مبلغ‌های معمولی پر از صفر بعد از ممیز می‌شوند و جا انداختن یکی‌شان راحت است. نویسنده BIP 176 هم انگیزه اصلی پیشنهادش را همین گفته است: در مبلغ‌های کوچک سخت است بفهمید ده برابر اشتباه کرده‌اید یا نه. با قیمت ۱۸ مهر، ۰٫۰۰۱ بیت‌کوین حدود ۲۲ میلیون تومان بود و ۰٫۰۰۰۱ بیت‌کوین حدود ۲٫۲ میلیون تومان. فرقشان فقط یک صفر است.

چند عادت ساده جلوی این اشتباه را می‌گیرد:

  • مبلغ را یک بار به ساتوشی تبدیل کنید و بلند بخوانید. «ده هزار ساتوشی» و «صد هزار ساتوشی» را راحت‌تر از ۰٫۰۰۰۱ و ۰٫۰۰۱ از هم تشخیص می‌دهید.
  • پیش از تأیید، معادل تومانی یا دلاری مبلغ را با عددی که در ذهن دارید مقایسه کنید.
  • ممیز را با جداکننده هزارگان قاطی نکنید. در فارسی ممیز «٫» است و جداکننده هزارگان «٬»، ولی بعضی اپ‌ها و صفحه‌کلیدها به جای این دو از نقطه و ویرگول استفاده می‌کنند.
  • اگر بار اول است به آدرسی بیت‌کوین می‌فرستید، اول مبلغ کمی بفرستید و رسیدنش را ببینید.

فرستادن مبلغ خیلی کم روی شبکه اصلی

روی شبکه بیت‌کوین هر مبلغی را نمی‌شود فرستاد. Bitcoin Core خروجی‌ای را که ارزشش از هزینه خرج کردنش کمتر باشد «گرد و غبار» (dust) می‌داند و با تنظیمات پیش‌فرض تراکنش معمولی‌ای را که چنین خروجی‌ای بسازد پخش نمی‌کند. این مرز برای آدرس‌های `bc1q` حدود ۲۹۴ ساتوشی است و برای آدرس‌های قدیمی که با `1` شروع می‌شوند ۵۴۶ ساتوشی.

مشکل فقط این مرز نیست. بیت‌کوینی که دریافت می‌کنید، برای خرج شدن باید در تراکنش بعدی‌تان به‌عنوان ورودی بیاید و هر ورودی `bc1q` دست‌کم حدود ۶۷ وی‌بایت جا می‌گیرد. با نرخ ۵ ساتوشی بر وی‌بایت، همین یک ورودی حدود ۳۳۵ ساتوشی کارمزد دارد. پس اگر در کیف پول شخصی‌تان چند تکه ۱٬۰۰۰ ساتوشی‌ای جمع شده باشد، خرج کردن هر کدام حدود یک‌سوم ارزشش را می‌برد.

صرافی‌ها هم معمولاً برای برداشت کارمزد ثابت و گاهی حداقل مبلغ دارند. کارمزد برداشت بیت‌کوین در سواپ‌ولت را در صفحه کارمزدها ببینید.

نگاه نکردن به شبکه برداشت

بیت‌کوین واقعی فقط روی شبکه خود بیت‌کوین است، ولی صرافی‌ها گاهی BTC را روی شبکه‌های دیگر هم برداشت می‌دهند؛ مثلاً به شکل توکنی روی بایننس چین (BEP20). آدرس مقصد باید مال همان شبکه‌ای باشد که انتخاب می‌کنید: آدرس‌های شبکه بیت‌کوین با `1`، `3` یا `bc1` شروع می‌شوند و آدرس‌های بایننس چین با `0x`. فرق بیت‌کوین اصلی با این توکن‌ها را در راهنمای بیت‌کوین گفته‌ایم. حرف‌هایی هم که درباره dust و ساتوشی بر وی‌بایت زدیم، فقط به شبکه اصلی بیت‌کوین مربوط است.

خرید و برداشت ساتوشی در سواپ‌ولت

در سواپ‌ولت لازم نیست یک بیت‌کوین کامل بخرید؛ می‌توانید با تومان کسری از یک بیت‌کوین بخرید. برای خرید با تومان احراز هویت سطح متوسط لازم است. کارمزد دقیق هر معامله و برداشت پیش از تأیید نشان داده می‌شود و جدول کامل کارمزدها در صفحه کارمزدها است.

در صفحه کارمزدها، در ۱۸ مهر ۱۴۰۵، برای برداشت بیت‌کوین فقط شبکه بایننس چین (BEP20) فهرست شده بود. پیش از برداشت، شبکه را در صفحه برداشت ببینید و مطمئن شوید کیف پول یا صرافی مقصد همان شبکه را پشتیبانی می‌کند.

اگر بیت‌کوین را برای کاربر دیگری در سواپ‌ولت می‌فرستید، انتقال به مخاطبین روی بلاک‌چین نمی‌رود؛ پس نه مرز dust آنجا مطرح است و نه نرخ ساتوشی بر وی‌بایت. فرق این دو نوع انتقال را در انتقال داخلی در برابر انتقال بلاک‌چینی ببینید.

پرسش‌های رایج درباره ساتوشی

یک ساتوشی چند تومان است؟

به قیمت بیت‌کوین بستگی دارد: قیمت یک بیت‌کوین به تومان را بر ۱۰۰ میلیون تقسیم کنید. ساعت ۱ بامداد ۱۸ مهر ۱۴۰۵ هر ساتوشی حدود ۲۲۱ تومان بود و ۱٬۰۰۰ ساتوشی حدود ۲۲۱ هزار تومان. قیمت امروز را در صفحه خرید بیت‌کوین ببینید و با همین قاعده حساب کنید.

اگر قیمت بیت‌کوین بالا برود، تعداد ساتوشی‌های هر بیت‌کوین عوض می‌شود؟

نه. این نسبت در کد بیت‌کوین ثابت است و هر بیت‌کوین همیشه ۱۰۰ میلیون ساتوشی است. با بالا رفتن قیمت فقط ارزش هر ساتوشی بیشتر می‌شود.

ساتوشی یک رمزارز جداست؟

نه؛ ساتوشی همان بیت‌کوین است با واحدی کوچک‌تر. حواستان باشد توکنی به اسم SATS (Ordinals) هم هست که با استاندارد BRC-20 روی بیت‌کوین ساخته شده و در فهرست قیمت‌ها با نماد SATS دیده می‌شود. این توکن پروژه جدایی است، قیمت خودش را در بازار دارد و با واحد ساتوشی یکی نیست.

بیت‌کوین را می‌شود به کمتر از یک ساتوشی تقسیم کرد؟

روی بلاک‌چین اصلی نه. کوچک‌ترین مبلغی که ثبت می‌شود یک ساتوشی است و عوض کردنش یعنی تغییر قانون‌های اجماع بیت‌کوین، که تا امروز اتفاق نیفتاده است. در شبکه لایتنینگ پرداخت‌ها با میلی‌ساتوشی حساب می‌شوند، ولی وقتی کانال بسته می‌شود، باز ساتوشی کامل روی بلاک‌چین ثبت می‌شود.

کمترین مقدار بیت‌کوینی که می‌شود خرید یا برداشت کرد چقدر است؟

روی خود شبکه بیت‌کوین کوچک‌ترین واحد یک ساتوشی است، ولی نودهای Bitcoin Core با تنظیمات پیش‌فرض خروجی‌های کمتر از حدود ۳۰۰ تا ۵۵۰ ساتوشی را، بسته به نوع آدرس، پخش نمی‌کنند. صرافی‌ها هم برای خرید و برداشت حداقل خودشان را دارند. کارمزد و حداقل‌های سواپ‌ولت را در صفحه کارمزدها ببینید.