فهرست مطالب۸ بخش
  1. چرا دارایی را رپ می‌کنند؟
  2. WETH: رپی که خودتان بازش می‌کنید
  3. WBTC: بیت‌کوینی که نزد امانت‌دار است
  4. cbBTC، BTCB و tBTC؛ سه نسخه دیگر بیت‌کوین
  5. cbBTC؛ بیت‌کوین حساب کوین‌بیس
  6. BTCB؛ بیت‌کوین بایننس روی BNB Chain
  7. tBTC؛ امضای جمعی به‌جای یک امانت‌دار
  8. جدول مقایسه: پشت هر توکن چیست؟
  9. پل‌ها: وقتی پشتوانه یک‌شبه خالی می‌شود
  10. برداشت بیت‌کوین روی BEP20: چه چیزی به دستتان می‌رسد؟
  11. پیش از گرفتن هر توکن رپ‌شده این پنج سؤال را بپرسید

توکن رپ‌شده (Wrapped Token) توکنی است که نماینده یک دارایی دیگر است و قرار است همیشه یک‌به‌یک با همان دارایی عوض شود. WETH همان اتر است که در قالب توکن ERC-20 درآمده و WBTC بیت‌کوینی است که روی اتریوم و چند شبکه دیگر جابه‌جا می‌شود. سازوکارش ساده است: دارایی اصلی جایی قفل می‌شود و به همان اندازه توکن تازه ساخته می‌شود. وقتی توکن را پس بدهید، سوزانده می‌شود و دارایی اصلی آزاد می‌شود.

ولی هر توکن رپ‌شده فقط به اندازه پشتوانه‌اش ارزش دارد. پشت WETH یک قرارداد هوشمند ساده است که هر کسی می‌تواند ETH خودش را از آن پس بگیرد. پشت WBTC، cbBTC و BTCB شرکت‌هایی ایستاده‌اند که بیت‌کوین واقعی را نگه می‌دارند. پشت توکن‌های پل‌شده هم یک پل (Bridge) است و پل‌ها بارها هک شده‌اند. پس سؤال اصلی درباره هر توکن رپ‌شده این است: پشتش چیست و چه کسی دارایی اصلی را پس می‌دهد؟

چرا دارایی را رپ می‌کنند؟

برنامه‌های هر بلاک‌چین با یک زبان مشترک کار می‌کنند. روی اتریوم، صرافی‌های غیرمتمرکز، پروتکل‌های وام و بیشتر برنامه‌های دیفای برای توکن‌ها استاندارد ERC-20 را می‌شناسند؛ هر توکنی که قواعد این استاندارد را رعایت کند، بی‌دردسر در این برنامه‌ها به کار می‌آید. دو دارایی بزرگ بازار در این قالب جا نمی‌شوند:

  • اتر (ETH) پیش از استاندارد ERC-20 ساخته شده و از آن پیروی نمی‌کند. به گفته ethereum.org برای همین نمی‌شود ETH را مستقیم با توکن‌های ERC-20 معامله کرد و هر برنامه باید برایش راه جدایی بسازد.
  • بیت‌کوین (BTC) اصلاً روی اتریوم نیست. قرارداد هوشمند اتریوم نمی‌تواند بیت‌کوینی را که روی شبکه بیت‌کوین است ببیند یا جابه‌جا کند.

رپ کردن این فاصله را پر می‌کند. آشناترین مثالش قبض امانت است: طلایتان را به امانت‌دار می‌سپارید و قبضی می‌گیرید که می‌شود دست‌به‌دستش کرد. تا وقتی طلا در صندوق است و امانت‌دار قبض را پس می‌گیرد، قبض هم‌ارزش طلاست. فرق توکن‌های رپ‌شده با هم در همین است که در هر کدام «صندوق» چیست و «امانت‌دار» کیست.

اگر فرق کوین و توکن برایتان تازه است، اول توکن و کوین چه فرقی دارند را بخوانید.

WETH: رپی که خودتان بازش می‌کنید

WETH، یعنی اتر رپ‌شده یا بسته‌بندی‌شده، ساده‌ترین توکن رپ‌شده است. ETH را به قرارداد WETH می‌فرستید و همان مقدار WETH تحویل می‌گیرید. هر وقت هم بخواهید، WETH را به همان قرارداد پس می‌دهید و ETH برمی‌گردد. نه واسطه‌ای در کار است، نه فرمی، و لازم نیست از کسی اجازه بگیرید؛ فقط کارمزد شبکه (گس) را می‌پردازید.

کد این قرارداد که به اسم WETH9 شناخته می‌شود، عمومی و بسیار کوتاه است. چند نکته‌اش برای اعتماد مهم است:

  • تنها راه ساختن WETH تابع واریز (deposit) است. یعنی کسی نمی‌تواند بدون فرستادن ETH، توکن WETH بسازد.
  • با تابع برداشت (withdraw) هر دارنده‌ای WETH خودش را می‌سوزاند و ETH را پس می‌گیرد.
  • در کد هیچ مالک یا مدیری تعریف نشده است. کسی نمی‌تواند حساب شما را مسدود کند، انتقال‌ها را متوقف کند یا قواعد را عوض کند.
  • خود قرارداد عرضه کل WETH را برابر با ETH موجود در قرارداد حساب می‌کند.

نسخه اصلی WETH روی شبکه اتریوم آدرس `0xC02aaA39b223FE8D0A0e5C4F27eAD9083C756Cc2` را دارد؛ همان آدرسی که ethereum.org معرفی کرده است. طبق داده‌های CoinGecko، در ۱۸ مهر ۱۴۰۵ حدود ۲٫۱۷ میلیون ETH در قالب WETH بود.

دو نکته را فراموش نکنید. اول اینکه کارمزد شبکه اتریوم را نمی‌شود با WETH داد، پس همیشه کمی ETH کنار بگذارید. دوم اینکه ethereum.org هشدار می‌دهد نسخه‌های WETH روی شبکه‌های دیگر، یا نسخه‌هایی که برنامه‌ها برای خودشان ساخته‌اند، ممکن است رفتار و امنیت دیگری داشته باشند. مثلاً WETH روی آربیتروم قرارداد جدایی با آدرس دیگری است. هم‌اسم بودن به این معنا نیست که پشتوانه هم یکی است.

WBTC: بیت‌کوینی که نزد امانت‌دار است

بیت‌کوین را نمی‌شود در یک قرارداد اتریوم قفل کرد، چون اتریوم به شبکه بیت‌کوین دسترسی ندارد. پس کسی باید بیت‌کوین واقعی را نگه دارد و در ازایش توکن بسازد. WBTC (رپد بیت‌کوین) همین کار را می‌کند: بیت‌کوین نزد امانت‌دار (Custodian) می‌ماند و روی شبکه دیگر به همان اندازه WBTC ساخته می‌شود.

چیزی که خیلی‌ها نمی‌دانند این است که کاربر عادی نمی‌تواند خودش WBTC بسازد یا آن را مستقیم به بیت‌کوین برگرداند. طبق سایت WBTC فقط مؤسسه‌هایی این کار را می‌کنند که هویتشان احراز شده و حاکمیت غیرمتمرکز پروژه (DAO) تأییدشان کرده است. به این مؤسسه‌ها مرچنت (Merchant) می‌گویند. بقیه WBTC را در صرافی یا بازار غیرمتمرکز می‌خرند و می‌فروشند و قیمتشان را همان بازار تعیین می‌کند.

امانت‌دار WBTC سال‌ها شرکت آمریکایی BitGo بود. ۱۹ مرداد ۱۴۰۳ این شرکت اعلام کرد که کار WBTC را به یک شرکت مشترک با BiT Global، امانت‌داری مستقر در هنگ‌کنگ، می‌سپارد و خودش سهم اقلیت آن را خواهد داشت. بیت‌کوین‌هایی که تا آن روز در آمریکا نگهداری می‌شد، قرار شد در چند کشور از جمله هنگ‌کنگ و سنگاپور پخش شود و کلیدهای کیف پول چندامضایی هم در چند نقطه دنیا باشد. BitGo این همکاری را شراکتی با جاستین سان و اکوسیستم ترون معرفی کرد و برای انتقال، ۶۰ روز وقت گذاشت.

برای دارنده WBTC معنای این خبر روشن بود: پشتوانه توکنی که در دست دارد به امانت‌داری بستگی دارد که خودش انتخاب نکرده و ممکن است روزی عوض شود. این تغییر را خوب بدانید یا بد، تصمیمش با شما نیست.

کد قرارداد WBTC هم با WETH فرق دارد. در نسخه اتریوم فقط مالک قرارداد می‌تواند WBTC تازه بسازد و همان مالک می‌تواند همه انتقال‌های توکن را موقتاً متوقف کند. سایت WBTC اتریوم، سولانا، ترون، BNB Chain، بیس و چند شبکه دیگر را شبکه‌های رسمی این توکن معرفی می‌کند.

cbBTC، BTCB و tBTC؛ سه نسخه دیگر بیت‌کوین

WBTC تنها نسخه بیت‌کوین بیرون از شبکه خودش نیست. این سه نسخه را هم زیاد می‌بینید و هر کدام به چیز دیگری تکیه دارد.

cbBTC؛ بیت‌کوین حساب کوین‌بیس

cbBTC را صرافی آمریکایی کوین‌بیس منتشر می‌کند. طبق راهنمای کوین‌بیس پشتوانه هر cbBTC یک بیت‌کوین است و این توکن روی شبکه‌های بیس، اتریوم، سولانا و آربیتروم کار می‌کند. ساختن و پس دادنش هم از دل حساب کوین‌بیس انجام می‌شود. مشتری بیت‌کوین حسابش را روی یکی از این شبکه‌ها برداشت می‌کند و cbBTC تحویل می‌گیرد. اگر هم cbBTC را به حسابش واریز کند، به موجودی بیت‌کوینش اضافه می‌شود. این امکان فقط برای مشتریان واجد شرایط است و کوین‌بیس چند کشور را هم از آن کنار گذاشته است.

BTCB؛ بیت‌کوین بایننس روی BNB Chain

BTCB نسخه بیت‌کوین روی BNB Chain است که بایننس منتشرش می‌کند. وبلاگ BNB Chain در ۲۶ مرداد ۱۴۰۳ نوشت که ساختن و سوزاندن BTCB دست بایننس است و بایننس بیت‌کوین معادلش را در کیف پول سرد چندامضایی نگه می‌دارد. بایننس صفحه‌ای به اسم «اثبات پشتوانه» (Proof of Collateral) هم دارد که در آن می‌شود بیت‌کوین ذخیره را کنار عرضه BTCB دید. آدرس قرارداد BTCB روی این شبکه `0x7130d2a12b9bcbfae4f2634d864a1ee1ce3ead9c` است.

tBTC؛ امضای جمعی به‌جای یک امانت‌دار

tBTC را شبکه Threshold ساخته تا لازم نباشد به یک شرکت اعتماد کنید. طبق مستندات Threshold بیت‌کوین واریزی در کیف پولی می‌ماند که گروهی از اپراتورهای تصادفی با هم کنترلش می‌کنند. بدون موافقت اکثریت آن‌ها هیچ کاری با این بیت‌کوین ممکن نیست و ترکیب گروه هر دو هفته یک بار عوض می‌شود. امنیت این مدل به این فرض بسته است که اکثریت اپراتورها درستکار باشند؛ اگر اکثریت یک گروه با هم تبانی کنند، بیت‌کوین آن گروه در خطر است. ساختن و بازگرداندن tBTC کارمزد هم دارد.

جدول مقایسه: پشت هر توکن چیست؟

این جدول نشان می‌دهد هر توکن به چه کسی تکیه دارد و اگر دارایی اصلی را بخواهید، از چه راهی به دستتان می‌رسد. عرضه‌ها را از CoinGecko در ۱۸ مهر ۱۴۰۵ برداشته‌ایم و فقط برای مقایسه اندازه آمده‌اند.

توکن

پشتوانه

به چه کسی اعتماد می‌کنید

چه کسی می‌تواند آن را به دارایی اصلی برگرداند

عرضه در ۱۸ مهر ۱۴۰۵

WETH

ETH داخل قرارداد WETH9

فقط کد قرارداد؛ مدیری ندارد

هر دارنده‌ای، مستقیم از قرارداد

حدود ۲٫۱۷ میلیون ETH

WBTC

بیت‌کوین نزد BitGo و BiT Global

امانت‌داران، مرچنت‌ها و مالک قرارداد که می‌تواند انتقال‌ها را متوقف کند

فقط مرچنت‌های تأییدشده؛ کاربر عادی در بازار می‌فروشد

حدود ۱۱۶ هزار BTC

cbBTC

بیت‌کوین نزد کوین‌بیس

کوین‌بیس

مشتریان واجد شرایط کوین‌بیس، با واریز به حسابشان

حدود ۹۵ هزار BTC

BTCB

بیت‌کوین نزد بایننس

بایننس

بایننس، که ساختن و سوزاندن BTCB دست اوست

حدود ۶۵ هزار BTC

tBTC

بیت‌کوین در کیف پول گروهی اپراتورها

اکثریت اپراتورهای شبکه Threshold

هر دارنده‌ای، از راه Threshold

حدود ۴ هزار BTC

جمع چهار نسخه بیت‌کوین این جدول حدود ۲۸۰ هزار BTC بود؛ نزدیک ۱٫۴ درصد همه بیت‌کوین‌های در گردش. این عددها مدام تغییر می‌کنند. CoinGecko عرضه در گردش BTCB را صفر نشان می‌داد و برای همین عرضه کل آن را آورده‌ایم.

دو چیز از این جدول پیداست. هرچه از WETH به سمت WBTC و BTCB بروید، اعتماد از کد به شرکت‌ها منتقل می‌شود. نکته دوم مهم‌تر است: اگر خودتان نتوانید توکن را به دارایی اصلی برگردانید، در روز بحران به خریدار بازار وابسته‌اید و اگر بازار به پشتوانه شک کند، توکن می‌تواند ارزان‌تر از دارایی اصلی معامله شود.

پل‌ها: وقتی پشتوانه یک‌شبه خالی می‌شود

بیشتر توکن‌هایی که بیرون از شبکه خودشان می‌بینید از راه پل آمده‌اند. پل قراردادی است که دارایی را روی شبکه مبدأ قفل می‌کند و نسخه‌اش را روی شبکه مقصد می‌سازد. این نسخه هم توکن رپ‌شده است، با این فرق که پشتوانه‌اش در قرارداد پل نگهداری می‌شود. پل‌ها چون حجم بزرگی از دارایی را یک‌جا قفل می‌کنند، هدف محبوب هکرها هستند. در این سه ماجرا آسیب به نسخه پل‌شده رسید و دارایی اصلی روی شبکه خودش سالم ماند:

  • Wormhole، ۱۳ بهمن ۱۴۰۰. مهاجم با جعل امضای «نگهبان‌های» پل Wormhole روی سولانا ۱۲۰ هزار توکن اتر پل‌شده ساخت، بی‌آنکه حتی یک ETH در پل گذاشته باشد. بعد ۹۳٬۷۵۰ تا از آن‌ها را از راه پل به اتریوم برگرداند و ETH واقعی پل را برداشت. به گزارش The Block فردای آن روز شرکت Jump Crypto، از سازندگان اولیه Wormhole، ۱۲۰ هزار ETH به پل برگرداند تا پشتوانه دوباره یک‌به‌یک شود. دارندگان این بار نجات پیدا کردند، چون کسی حاضر شد ضرر را بپردازد؛ ولی هیچ تضمینی نیست که دفعه بعد هم کسی پیدا شود.
  • Ronin، فروردین ۱۴۰۱. ۹ فروردین خبر رسید که حدود ۶۲۰ میلیون دلار اتریوم از پل Ronin، شبکه بازی Axie Infinity، دزدیده شده است؛ یعنی بخش بزرگی از دارایی‌ای که قرار بود پشتوانه توکن‌های پل‌شده روی Ronin باشد، یک‌شبه از پل بیرون رفت. FBI دو هفته بعد اعلام کرد که این دزدی کار گروه Lazarus، وابسته به کره شمالی، بوده است.
  • Hyperbridge، ۲۴ فروردین ۱۴۰۵. مهاجم با سوءاستفاده از باگی در این پل، روی اتریوم یک میلیارد DOT پل‌شده جعلی ساخت و قیمت آن نسخه تقریباً صفر شد. DOT اصلی روی شبکه پولکادات آسیبی ندید.

ماجرای Hyperbridge را با جزئیات بیشتر در پولکادات چیست گفته‌ایم. همین منطق درباره استیبل‌کوین‌ها هم صادق است: USDC روی BNB Chain را خود Circle منتشر نکرده و نسخه‌ای پل‌شده است؛ توضیحش در USDC چیست آمده است.

برداشت بیت‌کوین روی BEP20: چه چیزی به دستتان می‌رسد؟

بیت‌کوین اصلی فقط روی شبکه بیت‌کوین جابه‌جا می‌شود. وقتی صرافی‌ای برداشت BTC را روی شبکه BEP20 (بایننس اسمارت چین) پیشنهاد می‌دهد، چیزی که به کیف پول مقصد می‌رسد توکنی BEP20 است که نماینده بیت‌کوین است، نه خود بیت‌کوین. روی همین شبکه دست‌کم دو توکن با این نقش هست: BTCB بایننس، و WBTC که BNB Chain را جزو شبکه‌های رسمی خودش می‌داند. هر دو ممکن است در کیف پول با اسم BTC یا Bitcoin دیده شوند، ولی قرارداد و پشتوانه‌شان جداست.

در صفحه کارمزدهای سواپ‌ولت، در ۱۸ مهر ۱۴۰۵، برداشت بیت‌کوین فقط روی شبکه بایننس چین (BEP20) فهرست شده بود و برداشت اتر فقط روی آربیتروم. اتر روی آربیتروم همان اتری است که از راه پل رسمی آربیتروم از اتریوم آمده، پس آدرس مقصد هم باید روی آربیتروم باشد، نه شبکه اصلی اتریوم؛ توضیحش را در اتریوم چیست داده‌ایم. پیش از برداشت بیت‌کوین روی BEP20 این چند نکته را چک کنید:

  1. مقصد BTC روی BEP20 را قبول می‌کند؟ آدرس مقصد باید آدرس BNB Chain باشد که با `0x` شروع می‌شود. آدرس‌هایی که با `1`، `3` یا `bc1` شروع می‌شوند مال شبکه بیت‌کوین‌اند و به کار این برداشت نمی‌آیند. اگر صرافی مقصد بیت‌کوین را فقط روی شبکه خودش واریز می‌گیرد، این برداشت را نفرستید.
  2. بعداً بیت‌کوین اصلی می‌خواهید؟ کیف پول شخصی این تبدیل را برایتان انجام نمی‌دهد. باید توکن را به صرافی‌ای بفرستید که هم واریز BTC روی BEP20 را دارد و هم برداشت روی شبکه بیت‌کوین را.
  3. برای جابه‌جایی بعدی BNB دارید؟ کارمزد هر تراکنش روی BNB Chain با BNB پرداخت می‌شود، نه با خود توکن بیت‌کوین. دلیل پایین بودن این کارمزد را در کارمزد شبکه BSC ببینید.
  4. کیف پول توکن را نشان نمی‌دهد؟ شاید لازم باشد آن را با آدرس قراردادش دستی اضافه کنید. آدرس قرارداد را از صرافی مبدأ یا سایت رسمی ناشر بگیرید، چون توکن‌های تقلبی با همان اسم و آیکون کم نیستند.

اگر بیت‌کوین را روی شبکه اشتباه فرستاده‌اید، ارسال ارز دیجیتال به آدرس اشتباه را بخوانید.

پیش از گرفتن هر توکن رپ‌شده این پنج سؤال را بپرسید

  1. پشتوانه‌اش کجاست؟ در یک قرارداد هوشمند، نزد یک شرکت یا در قرارداد یک پل؟
  2. چه کسی می‌تواند توکن تازه بسازد؟ اگر به‌جز واریز دارایی اصلی راه دیگری برای ساختن توکن باشد، یک کلید دزدیده‌شده یا یک باگ می‌تواند توکن بی‌پشتوانه بسازد؛ همان چیزی که در Wormhole و Hyperbridge دیدیم.
  3. کسی می‌تواند انتقال‌ها را متوقف کند؟ قرارداد مدیر دارد یا نه، و اگر دارد، آن مدیر کیست؟
  4. خودتان می‌توانید آن را به دارایی اصلی برگردانید؟ اگر بازگرداندن فقط کار مرچنت‌ها یا مشتریان یک صرافی خاص است، روز مبادا به خریدار بازار وابسته‌اید.
  5. آدرس قرارداد و شبکه درست است؟ اسم و آیکون را می‌شود کپی کرد، ولی آدرس قرارداد را نه. آدرس را از سایت رسمی ناشر چک کنید و مطمئن شوید مقصد همین شبکه و همین توکن را می‌پذیرد.

پرسش‌های رایج

قیمت WETH و ETH یکی است؟

تقریباً همیشه یکی است. هر کسی می‌تواند WETH را بی‌واسطه به ETH تبدیل کند و برعکس؛ پس اگر قیمتشان از هم فاصله بگیرد، معامله‌گرها نسخه ارزان‌تر را می‌خرند، تبدیلش می‌کنند و فاصله از بین می‌رود. فرق اصلی در کاربرد است: کارمزد شبکه اتریوم را فقط با ETH می‌شود پرداخت.

می‌توانم WBTC خودم را مستقیم به بیت‌کوین تبدیل کنم؟

نه، مگر اینکه یکی از مرچنت‌های تأییدشده WBTC باشید. کاربر عادی یا WBTC را در بازار می‌فروشد و بیت‌کوین می‌خرد، یا آن را به صرافی‌ای می‌فرستد که هم واریز WBTC دارد و هم برداشت بیت‌کوین روی شبکه اصلی.

توکن رپ‌شده با استیبل‌کوین چه فرقی دارد؟

استیبل‌کوین هم توکنی با پشتوانه است، ولی قیمتش به پولی مثل دلار گره خورده است. توکن رپ‌شده نماینده یک رمزارز دیگر است و با قیمت همان رمزارز بالا و پایین می‌رود. درباره استیبل‌کوین‌ها در استیبل کوین چیست بیشتر بخوانید.

اگر BTC روی BEP20 را به آدرس بیت‌کوین بفرستم چه می‌شود؟

بیشتر صرافی‌ها و کیف پول‌ها اصلاً اجازه این کار را نمی‌دهند، چون آدرس بیت‌کوین با قالب آدرس BNB Chain جور نیست. خطر اصلی جای دیگری است: اگر آدرس `0x` صرافی‌ای را بدهید که BTC روی BEP20 را پشتیبانی نمی‌کند، توکن به آن آدرس می‌رسد ولی به حسابتان نمی‌نشیند و پس گرفتنش به پشتیبانی همان صرافی بستگی دارد.

رپ کردن ETH کارمزد دارد؟

قرارداد WETH9 خودش کارمزدی نمی‌گیرد، ولی رپ کردن و باز کردن هر دو تراکنشی روی اتریوم‌اند و باید گس بپردازید. بعضی برنامه‌ها این کار را در دل معامله انجام می‌دهند و شاید اصلاً متوجهش نشوید.

WETH روی شبکه‌های دیگر همان WETH اتریوم است؟

نه. هر شبکه قرارداد و پشتوانه خودش را دارد و ethereum.org هم یادآوری می‌کند که نسخه‌های دیگر WETH ممکن است رفتار و امنیت متفاوتی داشته باشند. پیش از هر کاری، آدرس قرارداد را روی همان شبکه چک کنید.